Materi Bahasa Jawa kelas XI  Bab 6 Katresnan Kang Se

Jati 

A. Cerita Rakyat

             Cerita rakyat yaitu cerita kang diceritakake kanthi turun-temurun utawa kang wis dadi tradhisi ing masyarakat.

Cerita rakyat kasebut kacritakake ing maneka werna kahanan, ana ing sajroning kumpulan, utawa penangkapan cerita pamancing impen, lan sapiturute. Tumraping bocah-bocah, cerita rakyat uga bisa minggunakake pinangka pendhidikan budi pekerti, amarga Budi pekerti luhur tumrap bocah-bocah. Crita rakyat ndueni unsur unsur pambangun, kayata tema, tokoh utawa penokohan, latar (setting), alur (plot), sudhut pandhang, lan amanat.

     Tema yaiku pokok permasalahan ing sajroning crita. Saben crita duwe tema kang gumathok supaya gampang diwaca. Latar (setting) yaiku papan panggonan, wektu, lan suwasana kadadeyan ing sajroning crita. Sudhut pandhang yaiku cara pandhang panganggit tumrap cerita kang dianggit awujud wong kapisan, wong kapindo, utawa wong katelu. Amanat yaiku pesen kang diaturake Deming panganggit marang wong kang moco. Alur yaiku urut urutan prastawa ing crita. Penokohan yaiku paraga kang ndhuweni watak ing sajroning crita.

    Crita rakyat ngemu piwulang utawa nilai nilai, antarane yaiku nilai nilai budaya kang ndhuweni gegayutan karo pamikiran, kabisan, lan karya cipta manungsa, nilai nilai sosial kang ndhuweni gegayutan karo tata laku antaraning manungsa ndhuweni sapadha, lan nilai nilai moral kang ndhuweni gegayutan karo tumindhak apik lan elek kang dadi dhasare kauripane manungsa lan masyarakate.

  

• Titikan crita rakyat :

- Panyebarane kanthi lesan

- Duweni sifat tradisional

- Sugih cakrik lan variasi

- Jenenge pangriptane ora konangan

- Wagune Toronto (klise) ana utawa susunan utawa cara pangungkapane

• Unsur Crita Rakyat

(ndhuweni unsur intrinsik) :

1. Tema

2. Latar (setting)

3. Paraga

4. Alur (plot)

5. Amanat

6. Sudut pandang

  • Wujude crita rakyat miturut William R. Baskom ana 3 golongan yaiku :

1. Mitos : crita kang dianggep bener bener kedadean ana ing alam dharat, segara utawa langit. Tuladhane: crita Nyi Rara Kidul, Nyi Lanjar

2. Legendha : crita kang dianggep bener bener kedadean, biasane crita mau ana patilasane arupa watu, gunung lan kali. Tuladhane: crita baru klinting

3. Dongeng : cerita kang ngayawara lan ora bisa dipercaya. Tuladhane: Keong mas, lan lutung kasarung.

B. Sinopsis

        Yaiku ringkesan crita saka alur kang dawa dadi cekak nanging bisa njlengrehake crita sakabehe.  Bab kang kudu digatekake Yen bakal nulis sinopsis:

1. Tema : gagasan pokok, pokok crita

2. Latar : papan lan wektu dumadine prastawa

3. Alur : lakuning crita

4. Penokohan : paraga crita

Saka keterangan iku banjir bisa digawe sinopsise.

Sumber : Gegaran Nyinau  Basa Jawa 2 Kelas Xl SMA/SMK/MA